Analyse en bespreking van Sonny Boy door Annejet van der Zijl
Dit werk is geverifieerd door onze docent: 15.01.2026 om 14:59
Soort opdracht: Referaat
Toegevoegd: 15.01.2026 om 14:03
Samenvatting:
*Sonny Boy* van Annejet van der Zijl vertelt waargebeurd over verboden liefde, moed en racisme in WOII-Nederland. Indrukwekkend en leerzaam! ⭐️
Sonny Boy door Annejet van der Zijl
1. Inleiding
1.1 Het boek en de auteur
Het boek *Sonny Boy* is geschreven door de Nederlandse auteur Annejet van der Zijl, een schrijfster die bekend staat om haar biografische werken en literaire non-fictie. Ze heeft met haar boeken, zoals *Anna* (haar debuut over Annie M.G. Schmidt) en *Jagtlust*, een brede lezersgroep weten te bereiken die geïnteresseerd is in persoonlijke verhalen tegen een historische achtergrond. Wat Van der Zijl bijzonder maakt, is de manier waarop ze ware gebeurtenissen verweeft met invoelbare emoties van mensen uit het verleden. Haar stijl is toegankelijk doch rijk, en ze weet historische feiten om te zetten in levendige scènes. In *Sonny Boy* laat ze opnieuw zien hoe persoonlijk geluk, familie, moed en geschiedenis met elkaar verbonden zijn.1.2 Waarom ik dit boek gekozen heb
Mijn moeder had *Sonny Boy* gelezen en raadde het me sterk aan. Ze vertelde hoe indrukwekkend het verhaal was en hoe ze werd meegezogen in het leven van Rika en Waldemar. Dat maakte mij nieuwsgierig, vooral omdat ik zelf nog niets van Annejet van der Zijl gelezen had en graag wilde ontdekken of haar, vaak geprezen, schrijfstijl mij ook zou aanspreken. Bovendien trok het onderwerp mij aan: een verboden liefde en overleven in een moeilijke tijd vol tegenstand en verandering. De verwachting was dus een boek te lezen dat niet alleen spannend was, maar ook nieuwe inzichten gaf over de Nederlandse geschiedenis en menselijke relaties.1.3 Korte samenvatting van het verhaal
Het verhaal van *Sonny Boy* draait om Rika uit Nederland en Waldemar uit Suriname, die in de jaren ’20 en ’30 verliefd worden in een samenleving die hen afwijst: zij vanwege haar gescheiden status en hij vanwege zijn huidskleur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog riskeren ze alles door Joodse onderduikers te helpen, met dramatische gevolgen.---
2. Samenvatting van de inhoud
2.1 De setting en hoofdpersonen
De setting van het verhaal is Nederland, met als belangrijkste plaatsen Suriname, Den Bosch, het dorpje Goedereede, Den Haag en Scheveningen. Waldemar Nods is een jonge Surinaamse man, geboren in 1923, die zijn thuisland verlaat om in Nederland te studeren. Hij houdt van zwemmen in de Haagse zee en probeert zich aan te passen aan het vaak koude, gesloten Nederland. Rika van der Lans is geboren in een streng katholiek gezin in Friesland, ver weg van de grote stad, en trouwt jong met Willem, een protestantse zakenman. Haar huwelijk is ongelukkig, maar ze krijgt vier kinderen en probeert vooral een goede moeder te zijn. De maatschappelijke context is streng en bekrompen: scheiden is schandalig en racisme is diepgeworteld.2.2 Ontwikkeling van het verhaal
Nadat haar huwelijk met Willem strandt vanwege zijn affaires, verhuist Rika naar Goedereede om haar kinderen te beschermen tegen roddels. Daar stuit ze echter op nog meer geslotenheid. Wanneer ze uiteindelijk naar Den Haag vlucht, begint ze een pension om in haar onderhoud te voorzien. Waldemar komt daar verblijven als student en trekt zich haar maatschappelijke situatie aan. Langzaamaan ontstaat er een verboden liefde tussen Rika en Waldemar, tot afschuw van haar oudste zoon Jan en ex-man Willem, die haar zelfs aanklaagt om de voogdij. Hun relatie wordt niet alleen bemoeilijkt door het leeftijdsverschil (Rika is een stuk ouder), maar vooral door Rika’s status als gescheiden vrouw én Waldemars Surinaamse afkomst, waarvoor de buitenwereld geen begrip lijkt te hebben.2.3 Het gezin met Waldemar: zwangerschap en ‘Sonny Boy’
Wanneer Rika zwanger raakt van Waldemar, staat de hele omgeving op zijn kop. Haar familie breekt met haar en haar voormalige vrienden keren haar de rug toe: het krijgen van een kind met een Surinaamse man wordt in deze tijd als een schandaal gezien. Rika baart hun zoon Waldy, die liefkozend Sonny Boy wordt genoemd. Samen zetten Rika en Waldemar alles op alles om het hoofd boven water te houden; Rika werkt zich een slag in de rondte, terwijl Waldemar probeert zijn studie af te maken en werk te vinden. Hoewel ze hun eigen familie hebben gevormd, blijven ze geconfronteerd worden met armoede, sociale uitsluiting en onbegrip.2.4 Tweede pension in Scheveningen en de impact van de Tweede Wereldoorlog
Na verloop van tijd openen Rika en Waldemar een tweede pension in Scheveningen: Pension Walda. In het begin loopt het goed; hun gasten zijn voornamelijk Duitsers die nog als vriendelijk en beschaafd worden ervaren. Maar de oorlog verandert alles: Scheveningen wordt een verdedigingsgebied, huizen worden onteigend en de sfeer wordt grimmiger. Via dominee Kees Chardon raken ze betrokken bij het verzet en nemen ze Joodse onderduikers op. Dit is buitengewoon riskant, niet alleen voor henzelf, maar ook voor Sonny Boy. Hun huis biedt tijdelijk een schuilplek aan mensen op de vlucht en ze werken samen met andere verzetsmensen — net als wat beschreven wordt in andere Nederlandse literatuur over deze periode, zoals in Marga Minco’s *Het bittere kruid*.2.5 Gevangenname en kampen
Het gaat mis als iemand hen verraadt. Rika en Waldemar worden gearresteerd door de Duitsers. Rika wordt na ondervraging veroordeeld tot levenslang vanwege het helpen van Joden (“Judenhilfe”). Haar straf begint in de gevangenis van Scheveningen, Klimaats, en wordt vervolgens voortgezet in kamp Vught. Uiteindelijk wordt ze naar Ravensbrück gedeporteerd, een concentratiekamp voor vrouwen. In barbaars moeilijke omstandigheden, geteisterd door besmettelijke ziektes, kou en honger, houdt Rika haar moed zo lang mogelijk vast. Waldemar wordt eveneens opgepakt en overgebracht naar een kamp. Het afscheid is pijnlijk en definitief; Rika overlijdt uiteindelijk in het kamp, uitgeput door ziekte. Het tragische lot treft niet alleen haar en Waldemar, maar ook Sonny Boy, die zonder ouders achterblijft. Dit alles is niet slechts een individueel drama, maar weerspiegelt de onmenselijkheid van oorlogen in Europa — zoals we ook terugzien in dagboeken van Etty Hillesum en Anne Frank.---
3. Analyse en reflectie
3.1 Thema’s in het boek
Een van de belangrijkste thema’s in *Sonny Boy* is liefde onder de lastigste omstandigheden. Rika en Waldemar laten zien dat ware liefde niet alleen draait om romantiek, maar ook om opoffering en volharding. Tegen de tijdsgeest in kiezen zij voor elkaar en hun zoon, zelfs als ze alles verliezen: familie, vrienden en bestaanszekerheid. Racisme is een tweede, belangrijk thema. Waldemar wordt zijn hele leven geconfronteerd met vooroordelen en uitsluiting. Het is opvallend hoe Van der Zijl dit niet als een Amerikaans probleem schetst, maar juist de Nederlandse situatie toont — wat ons als lezers dwingt kritisch na te denken over het “tolerante Nederland” van toen en vandaag. Ook het dilemma tussen conformisme en moed komt telkens terug: de vraag of je je moet neerleggen bij wat de samenleving van je verlangt, of mag vechten voor eigen geluk en rechtvaardigheid. Dit alles is ingebed in de verschrikking van de oorlog, die als een schaduw over het gezinsleven hangt en de keuzes van mensen radicaal beïnvloedt.3.2 Karakterontwikkeling
Rika is zonder twijfel een van de meest indrukwekkende vrouwenkarakters uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Ze begint als een onzekere jonge vrouw die toegeeft aan de verwachtingen van haar omgeving, maar ontwikkelt zich tot een krachtige, zelfstandige vrouw die haar eigen keuzes maakt en daarvoor – letterlijk – alles over heeft. Waldemar maakt een iets andere ontwikkeling door: hij komt als onwetende, misschien zelfs naïeve jongeman naar Nederland, maar groeit gaandeweg in zijn rol als vader, partner en uiteindelijk verzetsstrijder. Beide personages geven blijk van onverzettelijkheid, maar ook van grote kwetsbaarheid. De kinderen, met name de oudste zoon Jan, worstelen met hun eigen emoties en loyaliteit: kiezen zij voor hun moeder of raken zij verstrikt in de waarden van hun tijd? Deze spanningen zijn in veel gezinnen herkenbaar, ook buiten de oorlogstijd, zoals ook beschreven in Jan Siebelinks werk *Knielen op een bed violen*.3.3 Historische achtergrond en betrouwbaarheid
Van der Zijl’s kracht is haar mengvorm van feit en fictie. *Sonny Boy* is gebaseerd op waargebeurde feiten en persoonlijk onderzoek: Van der Zijl sprak met nabestaanden en raadpleegde archieven en dagboeken. Toch is het geen encyclopedische geschiedenis, maar een indringende roman die de geschiedenis invoelbaar maakt. Dit soort boeken helpt de lezer om het Nederlandse koloniale verleden en de complexiteit van WOII beter te begrijpen – een taak die geschiedenisboeken vaak laten liggen. Het is vergelijkbaar met het belang van werken als *De Tweeling* van Tessa de Loo die ook persoonlijk verhaal en grote geschiedenis met elkaar verweven.3.4 Schrijfstijl en structuur van Annejet van der Zijl
Annejet van der Zijl kiest ervoor het verhaal te vertellen in een vrij strakke chronologie, maar met terugblikken en soms een haast filmische invoering. De proloog grijpt meteen de aandacht: “Het begint altijd met water.” Vervolgens bouwt ze haar karakters langzaam op, met veel oog voor detail en sfeer. Korte zinnen, geen nodeloos ingewikkeld taalgebruik, en toch veel gevoel. Ik vond haar bijvoorbeeld erg sterk in beeldende beschrijvingen, zoals: “De winter leek geen einde te kennen, elke dag opnieuw regen en wind die vanuit zee tegen het raam sloegen.” Dit soort observaties plaatsen je als lezer midden in het verhaal en laten je de kou, de eenzaamheid en uiteindelijk ook de hoop voelen. De auteur weet steeds de balans te houden tussen feitelijke nauwkeurigheid en literaire kracht, waardoor het boek nooit “saai” informatiedicht wordt, maar altijd doorleefd en persoonlijk blijft.---
4. Persoonlijke mening / waardering
4.1 Wat heb ik van het boek geleerd?
Het meest leerzame aan *Sonny Boy* was voor mij het inzicht dat Nederland veel minder tolerant was (en misschien soms nog is) dan vaak wordt aangenomen. Discriminatie en groepsdruk spelen een grote rol, zowel in de jaren dertig als nu. Ook het feit dat moed soms betekent: álles verliezen, was confronterend. Het maakte me verdrietig om te lezen hoe familiebanden konden verbreken door schaamte en vooroordelen, maar ook trots vanwege de kracht van Rika en Waldemar die doorgingen tegen alle verwachtingen in.4.2 Wat vond ik goed aan het boek?
Ik vond vooral de karakterbeschrijvingen erg sterk. Rika en Waldemar zijn geen helden uit een spannend jongensboek, maar complexe, twijfelende en moedige mensen. De historische context zorgde ervoor dat ik het gevoel kreeg “echt terug in de tijd te stappen”. Vooral de scènes in het pension tijdens de oorlog vond ik spannend en aangrijpend. Ook was het boeiend om te merken dat het boek geen oordelen velt, maar de lezer ruimte geeft om eigen conclusies te trekken.4.3 Wat vond ik eventueel minder?
Soms vond ik dat het verhaal iets inzakte, met name in de delen waar veel feitelijke details over bijrollen werden beschreven. Namen van nevenpersonages en locaties maakten het af en toe lastig om het overzicht te bewaren. Ik merkte ook dat, juist omdat alles zo feitelijk is onderbouwd, het soms op een journalistiek verslag leek in plaats van een roman – bijvoorbeeld in de scènes over bureaucratische problemen.---
5. Afsluiting
5.1 Samenvattende afsluitende zin
*Sonny Boy* is een meeslepend en ontroerend boek dat niet alleen inzicht geeft in een onbekend stuk Nederlandse geschiedenis, maar ook laat zien wat moed, liefde en doorzettingsvermogen kunnen betekenen – toen én nu.5.2 Aanbeveling
Ik zou dit boek aanraden aan iedereen die houdt van menselijke verhalen, geschiedenis, en echte emoties. Het is bij uitstek geschikt voor leerlingen die zich willen verdiepen in de Tweede Wereldoorlog, maar ook voor volwassenen die benieuwd zijn naar hoe Nederlanders zelf worstelden met thema’s van ongelijkheid en verzet. Door de literaire verteltrant en de aansprekende hoofdpersonen blijft het verhaal lang bij, wat mij betreft een echte aanrader!---
Voorbeeldvragen
De antwoorden zijn opgesteld door onze docent
Wat is de belangrijkste boodschap van Sonny Boy door Annejet van der Zijl?
De belangrijkste boodschap van Sonny Boy is dat liefde en moed standhouden, zelfs in tijden van discriminatie, oorlog en persoonlijke tegenslag.
Wie zijn de hoofdpersonen in Sonny Boy door Annejet van der Zijl?
De hoofdpersonen zijn Rika, een Nederlandse gescheiden moeder, en Waldemar, een Surinaamse student; samen krijgen ze een zoon, Sonny Boy.
Welke thema's behandelt Sonny Boy door Annejet van der Zijl?
Het boek behandelt thema's als liefde onder moeilijke omstandigheden, racisme, moed, familiebanden en de invloed van oorlog op het dagelijks leven.
Hoe wordt de Nederlandse geschiedenis weergegeven in Sonny Boy door Annejet van der Zijl?
De Nederlandse geschiedenis wordt invoelbaar gemaakt via de ervaringen van de hoofdpersonen, met aandacht voor racisme, sociale normen en de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.
Wat kenmerkt de schrijfstijl in Sonny Boy door Annejet van der Zijl?
De schrijfstijl is toegankelijk, beeldend en feitelijk, met veel oog voor detail en een balans tussen historische nauwkeurigheid en literaire kracht.
Beoordeel:
Log in om het werk te beoordelen.
Inloggen