Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige

Dit werk is geverifieerd door onze docent: 31.01.2026 om 11:22

Soort opdracht: Analyse

Toegevoegd: 29.01.2026 om 12:45

Samenvatting:

Ontdek de diepgaande analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige en leer over thema's, personages en humorvolle vertelstijl.

Inleiding

‘De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween’ van Jonas Jonasson is intussen uitgegroeid tot een fenomeen binnen en buiten de Nederlandse grenzen. De roman, oorspronkelijk in het Zweeds verschenen en snel daarna ook razend populair in het Nederlandse taalgebied, wordt wel omschreven als een humoristische literaire roman met een vleugje historische satire. De titel spreekt onmiddellijk tot de verbeelding: iemand op hoge leeftijd onderneemt een daad waar menig jongere nog over zou nadenken. Onwaarschijnlijk, origineel en doorspekt met humor – dat is de eerste indruk die velen overhouden aan deze roman.

Het boek vond veel weerklank bij Nederlandse lezers. In de Nederlandse boekhandels stond het lange tijd hoog genoteerd, mede door het speelse vertelperspectief en de aandoenlijke portrettering van de hechte menselijkheid van de hoofdpersonages. Niet alleen de humor, maar ook de unieke combinatie van kleine menselijke verhalen verweven met grote wereldgeschiedenis maakt het werk aantrekkelijk voor een breed publiek – van jongeren op het vwo tot oudere lezers in leesclubs.

Dit essay onderzoekt op diepgaande wijze de thema’s, personages, en vertelstijl van ‘De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween’. Daarbij komt vooral de manier waarop humor en geschiedenis hand in hand gaan naar voren, en wordt duidelijk waarom het boek ondertussen tot de bestsellers in de moderne internationale letteren behoort. Door deze analyse willen we inzicht bieden in de blijvende aantrekkingskracht van Jonassons roman voor Nederlandse lezers.

---

1. De zoektocht naar vrijheid en avontuur

Vrijheid als motor

Allan Karlsson, de protagonist, zit aan het begin van het boek in een bejaardentehuis, waar zijn leven keurig wordt uitgestippeld door verzorgers. De ultieme drang naar vrijheid spreekt direct uit zijn ontsnapping op zijn honderdste verjaardag: Allan ontsnapt letterlijk én figuurlijk aan de verwachtingen die zijn leeftijd en situatie met zich meebrengen. Hij klimt uit het raam, omdat hij vasthoudt aan het idee dat het leven, ongeacht de omstandigheden, een zekere mate van autonomie toekomt. Dit is iets dat sterk resoneert met de Nederlandse cultuur, waarbij vrijheid en eigenzinnigheid belangrijke waarden zijn – denk bijvoorbeeld aan het nationale gevoel voor onafhankelijkheid, dat teruggaat tot de 17e-eeuwse Republiek.

Bij Allan draait het niet alleen om fysieke ontsnapping. Zijn vrijheid is vooral een innerlijke houding: een ongecompliceerde kijk op het leven, zonder zich te laten beheersen door verwachtingen, angst voor de dood of het verleden. Zijn leeftijd blijkt geen enkele rem op avontuur. Hiermee breekt het boek expliciet met het stereotype beeld van ouderdom als saai en passief; het toont dat het verlangen naar avontuur tijdloos is.

Avontuur in het alledaagse

Wat volgt op Allan’s uitbraak is een opeenstapeling van onverwachte, vaak hilarische gebeurtenissen. Juist door een alledaagse beslissing – het weglopen – raakt Allan verzeild in situaties die eigenlijk te absurd voor woorden zijn: van een gestolen koffer tot aan het ontsnappen aan criminele bendes. Dit sluit aan bij het idee dat avontuur zich niet per se aankondigt met groots vuurwerk, maar juist kan schuilen in gewone gebeurtenissen. De onvoorspelbaarheid in het verhaal weerspiegelt de grilligheid van het leven zelf, een aspect dat in veel Nederlandse romans en zelfs in toneelstukken rond persoonsvorming naar voren komt (denk bijvoorbeeld aan het werk van Maarten ’t Hart).

Ontmoetingen en het belang van toeval

Op zijn tocht ontmoet Allan kleurrijke figuren als Julius en Gunilla; hun levens raken plotseling met het zijne verweven. Julius lijkt op een zonderlinge kluizenaar, Gunilla is een zelfstandig boerin. Door hun vriendschap en bereidheid om mee te gaan op Allan’s spontane reis, benadrukt de roman hoe belangrijk toevallige ontmoetingen zijn. Net als bij oudere Nederlandse literatuur – bijvoorbeeld in de romans van Nescio – worden grote levensvragen via alledaagse contacten en toevalligheden doorspeeld. Het is juist deze solidariteit die Allan niet alleen op de been houdt, maar het verhaal zijn menselijke warmte geeft.

---

2. Geschiedenis als kleurrijke achtergrond

Allan’s leven als raamvertelling van de 20e eeuw

Een van de meest opvallende elementen in het boek is de manier waarop Allan’s leven wordt verweven met talloze grote gebeurtenissen uit de 20e eeuw. Via een serie flashbacks reist de lezer met Allan langs verschillende continenten, waar hij – vaak door domme pech of toeval – terechtkomt in het midden van historische gebeurtenissen zoals de Spaanse Burgeroorlog of de ontwikkeling van de atoombom in Amerika. Door Allan’s onverschilligheid krijgt de lezer een luchtig, relativerend perspectief op momenten die de wereld veranderden. In die zin heeft het boek overeenkomsten met het werk van vestzakschrijver Remco Campert, die op vergelijkbare wijze persoonlijke verhalen met historische achtergronden verbindt.

Historisch realisme versus absurdisme

De roman mixt feitelijke geschiedenis met pure absurditeit. Zo dineert Allan met Franco, werkt hij samen met Einstein (of diens halfbroer Herbert, om precies te zijn), en raakt hij bevriend met wereldleiders als Truman en Stalin. Sommige situaties zijn bijna geloofwaardig – de reis door Zweden en emigratie bijvoorbeeld – andere zijn ronduit potsierlijk en karikaturaal. Juist de combinatie van realisme en absurdisme werkt ontwapenend en zorgt ervoor dat de lezer het boek zowel als satire als als avonturenroman kan ervaren. Deze stijl sluit ook aan bij de traditie van absurdisme in de Nederlandse cultuur, zoals recent te zien bij auteurs als Peter Buwalda of Alex Boogers.

Beeldvorming van leiders en macht

Het is opvallend dat Allan wereldberoemde leiders ontmoet zonder enige idolatrie of politieke bijbedoeling. Hij beschouwt Stalin of Truman simpelweg als mensen die toevallig op zijn pad komen. Wat blijft hangen, is dat macht grotendeels wordt neergezet als iets tijdelijks, toevallig en onvoorspelbaar – een boodschap die, zonder vingerwijzen, de lezer uitnodigt tot kritisch denken. Zo wordt het idee van individuele invloed op de geschiedenis niet verheerlijkt, maar juist gerelativeerd – iets waarin Jonasson’s roman verwant is aan de ironische kijk op geschiedenis van Nederlandse historici als Geert Mak.

---

3. Karakterisering en symboliek

Allan Karlsson als anti-stereotypische oudere

Allan Karlsson is allesbehalve het stereotype van de afhankelijke bejaarde. Hij is energiek, pragmatisch, en staat met beide voeten in het nu. Zijn kijk op het leven is bijzonder: problemen zijn er om op te lossen, en over de dood denkt hij lichtvoetig. Die onverschilligheid geeft hem de kracht om alles wat op zijn pad komt zonder drama het hoofd te bieden. Allan staat symbool voor het idee dat ouder worden iets is dat zich vooral in het hoofd afspeelt – een gedachte die in Nederland steeds meer opgang maakt door initiatieven rond ‘positief ouder worden’.

Julius en Gunilla: tegenpolen en helpers

Julius fungeert als Allan’s tegenspeler; hij leeft geïsoleerd, kent het bos en zijn wetten, maar heeft een goed hart. Gunilla, de boerin met een zachte maar sterke inborst, brengt zorgzaamheid, maar ook daadkracht in de groep. In deze tegenstellingen ligt het succes van de karakters verankerd: samen brengen ze een dynamiek waarin ieder zijn plaats heeft. Dit type vriendschap en samenwerking is herkenbaar voor Nederlandse lezers die op school kennismaken met groepsdynamiek in romans als ‘Het gouden ei’ of ‘Turks fruit’.

Bijfiguren: Benny, Sonja en Buster

Benny, met zijn ironische bijna-dierenartsenrol, staat voor de goedgelovigheid en flexibiliteit van de moderne mens. Net als in Nederlandse streekromans duikt ook hier een dier op als bijzondere bijrol: olifant Sonja is bijna een menselijk personage, ze symboliseert het belang van trouw en kameraadschap. De hond Buster brengt luchtigheid in gevaarlijke situaties en herinnert eraan dat humor vaak schuilt in de details.

---

4. Narratieve stijl en structuur

Wisselen tussen heden en verleden

Jonasson kiest voor een afwisselende vertelvorm, waarbij heden en verleden elkaar voortdurend afwisselen. De hoofdstukken die zich nu afspelen, worden regelmatig onderbroken door verhalen uit Allan’s lange leven. Door deze constructie ontstaat er niet alleen continu spanning – de lezer wil weten hoe het Allan verder vergaat – maar krijgt ook het heden steeds meer diepgang. Deze structuur doet denken aan bekende Nederlandse schrijvers als Arnon Grunberg, die eveneens spelen met tijdsprongen om spanning en context te creëren.

Eenvoudige taal en spitse humor

De taal van het boek is overwegend eenvoudig, maar bevat tal van sarcastische en ironische uithalen. De Zweedse oorsprong zorgt soms voor onbekende termen, maar in de Nederlandse vertaling blijft de toegankelijkheid bewaard. Wat vooral opvalt, is het droge soort humor: zelfs in levensbedreigende situaties blijft Allan grappen maken, waarbij het absurde nooit ver weg is. Dit verraadt verwantschap met het cabaret-achtige absurdisme zoals we dat kennen van Toon Hermans of Wim de Bie.

Spanning en verrassingen

De roman is doorspekt met onverwachte wendingen, waarbij de gestolen koffer met misdaadgeld fungeert als katalysator voor veel chaos. Door de rustige verteller af te wisselen met plotselinge actie, blijft de lezer scherp en nieuwsgierig. Deze verteltrant is vergelijkbaar met Nederlandse detectives, waarin kleine details enorme gevolgen kunnen hebben en gebeurtenissen elkaar in snel tempo opvolgen.

---

5. Thema’s en diepere lagen

Leven, dood en de kracht van kleine keuzes

Allan kijkt zonder angst naar de dood, wat een filosofische toon toevoegt aan het boek. Waar anderen hun lot uit handen geven, blijft Allan rechtop staan dankzij een ogenschijnlijk simpele levenshouding: “Het komt zoals het komt.” De roman suggereert daarmee dat het leven vooral wordt vormgegeven door een aaneenschakeling van kleine, dagelijkse beslissingen, en niet zozeer door grote historische daden – een inzicht dat terugkomt in klassieke Nederlandse literatuur, bijvoorbeeld in de heldere uitgeschreven twijfels van een personage als Anton Wachter bij Simon Vestdijk.

Vrijheid en maatschappelijke verwachting

Het rusthuis, als symbool van behoudzucht en beperking, is het tegenovergestelde van wat Allan nastreeft. Zijn ontsnapping is niet alleen een daad van persoonlijke bevrijding, maar ook een subtiele kritiek op hoe de samenleving ouderen vaak als last of als ‘af’ beschouwt. In Nederland wordt deze problematiek rond ouderenzorg vaak besproken, onder andere in debatten op school en in werken als ‘Hersenschimmen’ van J. Bernlef.

Humor als overleving

Humor is niet zomaar een stilistische keuze, maar een manier om het absurde van het bestaan te accepteren en zelfs te vieren. Door te lachen om wat misgaat of onverwacht is, blijven ook zware thema’s licht verteerbaar. Dit zien we terug in de Nederlandse schooltraditie, waar humor vaak een brug vormt naar lastige onderwerpen, bijvoorbeeld via het lezen van columns of satire in kranten en tijdschriften.

---

Conclusie

Op unieke wijze combineert ‘De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween’ avontuur met diepgaande levensvragen, humor met historische beschouwingen, en absurde gebeurtenissen met herkenbare menselijke relaties. Allan Karlsson’s drang naar vrijheid, de kleurrijke cast van bijfiguren, en de speelse structuur van de roman zorgen dat de lezer voortdurend wordt uitgenodigd om verder te denken over ouder worden, keuzes maken en de rol van toeval in het leven.

Het boek is met recht een origineel en gelaagd verhaal, geschikt voor jong en oud – niet alleen voor liefhebbers van geschiedenis, maar juist ook voor wie houdt van humor en onvoorspelbaarheid. De luchtige schrijfstijl en de aanstekelijke relativering maken het tot een aanrader binnen het brede veld van literaire romans die in Nederland veel gelezen worden.

Voor iedere Nederlandse lezer – leerling, volwassene of docent – biedt deze roman niet alleen een onderhoudende leeservaring, maar ook aanknopingspunten om na te denken over wat het betekent om jezelf niet te laten beperken, ongeacht je leeftijd. Dit is uiteindelijk de grootste kracht van Jonassons werk: de aanzet tot het koesteren van vrijheid, eigenzinnigheid en vooral een flinke dosis humor in het dagelijks leven.

---

Tips en reflectie voor Nederlandse studenten

- Leestip: Houd tijdens het lezen aantekeningen bij van Allan’s ontmoetingen met (historische) figuren, en vraag je af waarom deze scènes juist humoristisch of absurd zijn. - Reflectievraag: Wat zou jij doen als je op je honderdste verjaardag ineens de vrijheid had om te gaan waar je wilde? Welke avonturen zou jij misschien nog aangaan? - Vergelijkingstip: Probeer ‘De 100-jarige man’ eens naast het werk van Kees van Kooten of Annie M.G. Schmidt te leggen, en zie hoe verschillende vormen van humor in de Nederlandse literatuur een menselijk gezicht geven aan grote thema’s.

‘De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween’ is zo veel meer dan een grap of een avontuur; het is een ode aan het onverwachte, en – heel Hollandse wijsheid – aan het nemen van het leven zoals het komt.

Voorbeeldvragen

De antwoorden zijn opgesteld door onze docent

Wat zijn de belangrijkste thema's in Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige?

De belangrijkste thema's zijn vrijheid, avontuur, toevallige ontmoetingen en de verwevenheid van humor met geschiedenis.

Hoe wordt humor gebruikt in Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige?

Humor ontstaat uit absurdistische gebeurtenissen en de droge houding van hoofdpersonage Allan, wat rauwe thema’s luchtig maakt.

Wat maakt de vertelstijl uniek in Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige?

De vertelstijl combineert speels perspectief, ironie en menselijke portretten met historische satire, wat het toegankelijk voor breed publiek maakt.

Waarom spreekt Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige Nederlandse lezers zo aan?

Nederlandse lezers herkennen de nadruk op vrijheid, eigenzinnigheid en avontuur, waarden die sterk in de Nederlandse cultuur leven.

Hoe verschilt ouderdomsbeeld in Analyse van Jonas Jonassons roman over de verdwijnende honderdjarige van traditionele romans?

Ouderdom wordt niet als passief voorgesteld, maar als een tijd van avontuur en autonomie, wat breekt met oudere stereotypes.

Schrijf een analyse voor mij

Tagi:#literatuur #jonasjonasson #boekverslag