Analyse van Extremely Loud & Incredibly Close - Foers roman over 9/11
Dit werk is geverifieerd door onze docent: 21.01.2026 om 17:14
Soort opdracht: Analyse
Toegevoegd: 19.01.2026 om 9:39
Samenvatting:
Ontdek hoe Extremely Loud & Incredibly Close de impact van 9/11 belicht via Oskars kinderlijke perspectief en leer over verlies, herinnering en communicatie 📚
Inleiding
Jonathan Safran Foer behoort inmiddels tot een vaste waarde binnen de hedendaagse literatuur. Met zijn roman *Extremely Loud & Incredibly Close* (2005) heeft hij zich niet alleen onderscheiden als een innovatieve schrijver, maar ook als een gevoelig chroniqueur van moderne trauma’s. Waar zijn debuutroman *Alles is verlicht* vooral ging over de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog in Europa, richt hij zich in dit tweede boek op de nasleep van 11 september 2001 – een gebeurtenis die, terwijl ze in Amerika plaatsvond, de hele wereld schokte.In deze roman volgen we Oskar Schell, een negenjarige jongen uit New York, die zijn vader verliest tijdens de aanslagen op het World Trade Center. Gewapend met een bijzondere sleutel, gaat Oskar op zoek naar de betekenis achter deze vondst en probeert hij zijn verlies een plaats te geven. Foer kiest ervoor om het verhaal te vertellen door de ogen van een kind; hierdoor verschuift 9/11 van een wereldwijde tragedie naar het intieme, persoonlijke niveau van een gezin dat uiteenvalt. Tegelijkertijd experimenteert de schrijver met taal en vorm, wat het verhaal een uniek karakter geeft binnen de post-9/11-literatuur.
Dit essay onderzoekt hoe Safran Foer door het kinderlijke perspectief van Oskar niet alleen de verwerking van groot verlies inzichtelijk maakt, maar ook universele thema’s als taal, herinnering, communicatie en generatietrauma blootlegt. Daarbij wordt gekeken naar de literaire experimenten die Foer toepast en naar de relevantie van het boek voor jonge Nederlandse lezers vandaag. Hoe slaagt een roman over een verwoestende gebeurtenis erin om zowel troostrijk als verwarrend te zijn? En welke lessen kunnen Nederlandse scholieren leren uit Oskars uitzonderlijke zoektocht?
---
1. Het perspectief van Oskar Schell – kinderlijke logica en volwassen trauma’s
A. Het narratief van een kind
Oskar Schell is een hoofdpersoon die zich meteen onderscheidt door zijn unieke kijk op de wereld. Zijn manier van vertellen zit vol fantasie, woordspelingen en een wat naïeve honger naar kennis. Denk bijvoorbeeld aan zijn fascinatie voor uitvindingen en zijn creatieve oplossingen voor dingen in zijn omgeving. Oskar beschrijft alles vanuit zijn eigen denkwereld – soms chaotisch, vaak nauwkeurig en altijd met gevoel voor detail. Daarmee roept Safran Foer herinneringen op aan literaire werken zoals *Het leven is vurrukkulluk* van Remco Campert, waarin het perspectief van de jeugd het volwassen leven een nieuwe lading geeft.Wat deze vertelvorm zo krachtig maakt, is dat het kinderlijke niet gelijkstaat aan simpelheid. Integendeel, Oskar is scherp, observeert feilloos sociale situaties, en stelt vragen waarop volwassenen vaak geen antwoord hebben. Zijn logica botst geregeld met de ‘grote-mensen-wereld’, vooral wanneer het gaat om emoties als verdriet, schuld en afwijzing. Dit contrast maakt zijn verwerking van het verlies des te indringender.
B. De zoektocht als metafoor voor verwerking
De plot van *Extremely Loud & Incredibly Close* draait om Oskars zoektocht: nadat hij een mysterieuze sleutel vindt in de kast van zijn overleden vader, gelabeld met het woord ‘Black’, besluit hij in heel New York mensen met deze achternaam te bezoeken. Zijn speurwerk – kaart in de hand, metaaldetector over de schouder – is eigenlijk een wanhopige poging om grip te krijgen op zijn gebroken wereld. In de Nederlandse literatuur zien we een vergelijkbaar motief bij *Knielen op een bed violen* van Jan Siebelink, waar de zoektocht naar heling na persoonlijk verlies centraal staat.De sleutel fungeert als symbolisch instrument: het biedt hoop op antwoorden, op een restje nabijheid met de vader die hij zo mist. Elke ontmoeting onderweg is een stukje van Oskars eigen rouwproces. In plaats van stil te staan, probeert Oskar met deze odyssee orde te scheppen in de chaos die na de aanslag rest.
C. Emotionele en cognitieve verwerking bij kinderen
Foer laat overtuigend zien hoe fundamenteel anders kinderen omgaan met rouw in vergelijking met volwassenen. Waar volwassenen woorden zoeken of juist vermijden, schakelt Oskar tussen fantasie en feitenkennis. Zo fantaseert hij over ingenieuze oplossingen om het lijden te stoppen, terwijl hij anderzijds razendsnel associeert tussen heden, verleden en toekomst. Zijn relatie met zijn moeder, vol miscommunicatie en onderdrukte verlangens naar troost, laat pijnlijk zien hoe kind en ouder elkaar uit het oog kunnen verliezen na een trauma.---
2. Thema’s van verlies en trauma in het boek
A. De impact van 9/11 op het persoonlijke en collectieve niveau
Foer slaagt erin om een wereldhistorische tragedie terug te brengen tot de ervaringen van één gezin. Door Oskar te volgen wordt de onvoorstelbare ramp van 9/11 benaderd vanuit het kleinste menselijke perspectief. Dit komt overeen met Nederlandse verhalen over de Tweede Wereldoorlog, zoals *Het Bittere Kruid* van Marga Minco, waarin de oorlogservaring wordt teruggebracht tot de beleveniswereld van een enkel gezin. Ook bij Foer tast het verlies alles aan: niet alleen het dagelijks leven, maar ook communicatie, zelfbeeld en familiebanden.De voicemails die Oskars vader vanuit het torengebouw insprak, blijven jarenlang in het hoofd van de jongen nagalmen, en belichamen het onvermogen om afscheid te nemen: een laatste boodschap, maar nooit een slot.
B. Rouw en communicatie: stilte versus taal
De roman contrasteert Oskars overdaad aan woorden met de verstikkende stilte van zijn grootvader Thomas, die na een persoonlijk trauma (de vernietiging van Dresden in de Tweede Wereldoorlog) vrijwel niet meer kan spreken en communiceert via briefjes en fotoboekjes. Foer laat zo zien dat communicatie binnen families die geraakt zijn door verlies verwarrend en gebrekkig kan zijn, zelfs wanneer liefde wel aanwezig is. Dit is herkenbaar binnen veel Nederlandse gezinnen, waarin emotionele zaken vaak moeilijk bespreekbaar zijn (‘doe maar normaal’). De schrijfboekjes en brieven traceer je als tijdelijke bruggen tussen wat niet gezegd kan worden en wat gezegd moet worden om verder te gaan.C. De rol van familiegeschiedenis en generatieconflicten
Het verhaal van Oskars grootouders, getekend door hun ervaringen in Dresden, raakt onlosmakelijk verbonden met het rouwproces van de jongen. Oude geheimen, trauma’s die niet werden uitgesproken, veroorzaken een kille afstand in de familie. Deze familiegeschiedenissen illustreren volgens de psychoanalyse van Sigmund Freud hoe onverwerkte trauma’s generaties lang kunnen doorspelen. In het Nederlandse literaire landschap is een vergelijkbare thematiek te vinden in *Indische duinen* van Adriaan van Dis, waar familiegeheimen en zwijgen tussen generaties tot verwijdering leiden.---
3. Literaire stijl en vormexperimenten als expressiemiddel
A. Visuele en typografische innovaties
Eén van de meest opvallende eigenschappen van Foers roman is de speelse manier waarop de tekst is vormgegeven: pagina’s met foto’s, handgeschreven brieven, soms zelfs blanco bladzijden of teksten die over elkaar heen gedrukt zijn. Dit doet denken aan het experiment van Nederlandse schrijvers zoals Arnon Grunberg en het gebruik van dagboekfragmenten in bijvoorbeeld *Hersenschimmen* van J. Bernlef. De visuele kant van het boek benadrukt thema’s als fragmentatie, gemis en het onvermogen om het verhaal lineair te vertellen. Voor sommigen maakt dit de roman toegankelijker, voor anderen kan het juist verwarrend zijn; het daagt de lezer uit om op meerdere niveaus te begrijpen en te voelen.B. Meertaligheid en culturele verwijzingen
Foer introduceert verschillende talen en culturele referenties, wat past bij de multiculturele achtergrond van Oskars familie, die in New York woont – een wereldstad waarin, zoals Amsterdam of Rotterdam, mensen met uiteenlopende wortels samenleven. Het gebruik van andere talen dan het Engels symboliseert het gevoel van ontheemding en het zoeken naar verbinding met anderen die ook rouwen of zich anders voelen. Ook verwijst Foer naar historische gebeurtenissen en feitjes op een soort encyclopedische manier, zoals Oskars kennis over het grootste gebouw ter wereld of onbekende dieren – waarmee het encyclopedisch leren van kinderen in beeld wordt gebracht.C. Het gebruik van symboliek en metaforen
Naast de sleutel krijgt een reeks andere objecten en plaatsen een diepere betekenis in het verhaal. De metaaldetector die Oskar gebruikt, staat symbool voor zijn hoop nog ‘iets’ terug te vinden van zijn vader. De vele achterbakken van limousines en de wijkindelingen van New York zijn metaforen voor afgeslotenheden en pogingen om toegang te forceren tot wat we niet meer kunnen bereiken. In de Nederlandse cultuur kennen we vergelijkbare symboliek, bijvoorbeeld het snoepje in *Het Bittere Kruid* van Minco, als hunkering naar vroeger.---
4. Psychologische en filosofische benaderingen binnen het verhaal
A. Het kinderlijke perspectief versus volwassen realiteit
Het kinderlijke perspectief blijkt opmerkelijk krachtig als instrument voor filosofische reflectie. Oskar stelt zowel naïeve als existentiële vragen over leven en dood: waarom sterven mensen? Bestaat er een rechtvaardige wereld? Zijn atheïstische twijfel en zijn doorlopende zoektocht naar verklaringen laten zien hoe kinderen – net als volwassenen – pijnlijke gebeurtenissen rationaliseren en ordenen.B. Verlies van taal en betekenis – het verhaal van opa Thomas
De grootvader, die na Dresden zijn spraakvermogen kwijtraakt, is het tegenovergestelde van communicatieve Oskar. Dit verlies van taal kun je opvatten als een metafoor voor het verstoorde geheugen: zonder taal valt het moeilijk om ervaringen vorm te geven of om verbinding te maken met anderen. Zijn obsessief bijhouden van notitieboekjes is zijn poging om herinneringen vast te houden of althans niet volledig te laten verdwijnen.C. De zoektocht naar zin in chaos
Uiteindelijk draait het bij Oskar, net als bij zijn familieleden, om de behoefte aan zingeving. In een wereld waar logica en causaal denken botsen met oncontroleerbare gebeurtenissen, blijven mensen zoeken naar patronen, verklaringen en hoop – zelfs als die hoop illusoir of fragmentarisch is.---
5. Brede maatschappelijke context en relevantie
A. Representatie van de tragedie van 9/11 in literatuur
Veel post-9/11-literatuur lijdt onder de onmogelijkheid het onzegbare te vatten. Wat Foer echter onderscheidt, is zijn keuze om niet het politieke conflict centraal te stellen, maar de kleine verhalen en emoties van de slachtoffers en hun gezinnen. In Nederland zouden we die aanpak kunnen vergelijken met boeken over de watersnoodramp van 1953, zoals *Een kind van het zoute water* van Anna Blaman, waar het collectieve trauma wordt teruggebracht tot de dagelijkse impact op gewone mensen.B. De universele thema’s van verlies en heling
Hoewel de roman stevig geworteld is in de Amerikaanse context, overstijgt het verhaal dit gegeven ruimschoots. Iedereen krijgt vroeg of laat te maken met verlies, afscheid of gemis. Foer laat zien hoe het vertellen van verhalen – het delen van herinneringen en het koesteren van het verleden – kan bijdragen aan heling, zelfs wanneer het gemis blijft.C. Reflectie op de impact van trauma op jongere generaties
Het boek toont hoe trauma’s doorgegeven kunnen worden aan de jongste in de familie, ook als die helemaal geen directe herinnering heeft aan het oorspronkelijke drama. Oskar ervaart niet alleen zijn eigen verdriet, maar ook het onverwerkte leed van zijn grootouders. Dit onderschrijft het belang van praten met jongeren over geschiedenis, herinneringen, verdriet en hoop.---
Conclusie
Jonathan Safran Foer weet in *Extremely Loud & Incredibly Close* op unieke wijze universele thema’s als verlies, rouw en hoop invoelbaar te maken door het perspectief van een kind. Door Oskars nieuwsgierigheid, zijn creatieve omgang met verdriet en de grillige zoektocht die daaruit voortkomt, ontstaat een roman die even verwarrend als troostrijk is. De literaire experimenten qua vorm en taal dragen bij aan de kracht van het verhaal en dagen de lezer uit om dieper na te denken over verlies en heling.Foer laat zien dat een kinderlijke blik soms dieper kan doordringen tot de kern van menselijke emoties dan de volwassen ratio. Zo maakt *Extremely Loud & Incredibly Close* inzichtelijk dat processen van rouw, verwerking en communicatie universeel zijn, los van tijd en plaats. Voor Nederlandse scholieren vormt het boek een waardevolle kennismaking met innovatieve literatuur en een wijze les over hoe we samen kunnen omgaan met verlies.
Het lezen van dit boek is niet altijd makkelijk, maar juist de uitdaging loont: het nodigt uit tot reflectie over eigen familie, geschiedenis en de kracht van verhalen in moeilijke tijden. Daarmee is Safran Foers roman niet alleen belangrijk voor de literatuur, maar ook voor iedere jongere die zoekt naar zin, troost of gewoon een beetje hoop.
Beoordeel:
Log in om het werk te beoordelen.
Inloggen