Spijt! (Carry Slee): Analyse van pesten en de gevolgen

Dit werk is geverifieerd door onze docent: eergisteren om 17:16

Soort opdracht: Analyse

Toegevoegd: 21.01.2026 om 10:18

Samenvatting:

Ontdek hoe Spijt! van Carry Slee inzicht geeft in pesten en de gevolgen. Leer hoe leerlingen, leraren en ouders samen pesten kunnen voorkomen.

Inleiding

In bijna elke klas in Nederland komt het voor: pesten. Het is een probleem dat zoveel voorkomt dat het haast als onlosmakelijk deel van het opgroeien wordt gezien, hoewel het leven van talloze jongeren beoordeelt en beschadigt. Pesten kent vele vormen, van openlijke vernedering tot subtiel buitensluiten, en het blijft een actueel onderwerp binnen het onderwijs en de samenleving. Ondanks programma’s, campagnes en ouderavonden rondom dit onderwerp, slagen scholen er lang niet altijd in om het daadwerkelijk terug te dringen.

Binnen de Nederlandse jeugdliteratuur is Carry Slee een naam die direct wordt geassocieerd met gevoelige en maatschappelijk relevante onderwerpen. Met haar boek *Spijt!*, uitgekomen in 1996 en bedoeld voor jongeren uit de bovenbouw van het basisonderwijs tot aan de vroege middelbareschoolleeftijd, wist zij een verhaal neer te zetten dat tot op heden bespreekbaar maakt wat veel jongeren doormaken. De schrijnende gebeurtenissen in *Spijt!* laten een diepe indruk achter door het realisme, de herkenbaarheid en de heftige emoties die op elke pagina voelbaar zijn.

De centrale vraag in dit essay luidt: op welke manier biedt *Spijt!* inzicht in de gevolgen van pesten, en welke lessen kunnen jongeren, leraren en ouders daaruit trekken om dit probleem te voorkomen? Daarbij kijk ik naar de verantwoordelijkheid van verschillende betrokkenen, de psychische schade die gepesten oplopen, maar vooral naar mogelijkheden om samen een veiliger schoolklimaat te scheppen waarin niemand ‘spijt’ hoeft te hebben van niet-ingrijpen.

---

Deel 1: De Dynamiek van Pesten in Spijt!

Het Slachtoffer: Jochem

Het boek draait om Jochem, een jongen die al vroeg duidelijk wordt neergezet als mikpunt van pesterijen in zijn klas. Zijn mollige postuur, onhandigheid en zichtbaar gebrek aan zelfvertrouwen maken hem kwetsbaar. Dit beeld van Jochem raakt aan veelvoorkomende redenen waarom jongeren slachtoffer worden van pesten: anders zijn dan de norm, onzekerheid, en wie geen sociaal vangnet heeft, staat vaak alleen. Jochem probeert zich aan te passen, lacht mee met de pesterijen in de hoop erbij te horen, maar de wallen onder zijn ogen verraden de impact. Zijn onvermogen om zichzelf verbaal of fysiek te verdedigen, zorgt ervoor dat de escalatie onvermijdelijk lijkt.

De Pesters: Sanne, Remco en Justin

De groep pesters onder leiding van Remco, met Sanne en Justin in zijn kielzog, is herkenbaar voor veel leerlingen. In elke klas is er een groepje met veel invloed, dat door groepsdruk en statusgevoelens de grenzen opzoekt. Remco heeft de leiding en bepaalt wie ‘begrepen’ hoort te worden; de rest volgt, niet altijd uit overtuiging, maar uit angst om zelf slachtoffer te worden of hun positie te verliezen. Sanne vertegenwoordigt het sarcasme en de verbale pesterijen; zij weet hoe ze kwetsbaarheden moet blootleggen. Justin wisselt tussen meelopen en zwijgen, wat hem tot een stille medeplichtige maakt. Als pesten systematisch wordt, zoals bij Jochem, lijkt het onderdeel te worden van de groepsdynamiek in de klas; het hoort bij het dagelijkse ritueel, waarbij niemand nog weet hoe het ooit begonnen is, maar waarin iedereen rollen speelt.

De Omstanders: David en de Rest

David is het echte morele anker van het boek. Hij twijfelt, kijkt toe, vindt het pesten oneerlijk maar durft niet in te grijpen. Zijn stilte is typerend voor veel omstanders. Onderzoek van Stichting Stop Pesten Nu wijst erop dat omstanders essentieel zijn: hun actieve steun kan pesten stoppen, maar hun zwijgzaamheid geeft het valse signaal dat pesten ‘normaal’ is. Angst om zelf doelwit te worden en de onzekerheid of ingrijpen zinvol is, remt David en zijn klasgenoten af. Ook in de Nederlandse praktijk blijkt uit onderzoek (bron: Movisie) dat het aanpakken van de ‘zwijgende meerderheid’ een van de lastigste, maar ook effectiefste strategieën is om pesten terug te dringen.

---

Deel 2: Psychologische en Emotionele Impact van Pesten

Het Zelfbeeld van Jochem

Jochem kwijnt langzaam weg, gevangen in gevoelens van minderwaardigheid en schaamte. Carry Slee schetst via zijn gedachten en handelingen een schrijnend beeld van een jongen die zichzelf als waardeloos begint te zien. Hij vreest de pauzes, de gymles, groepsopdrachten – alles wordt een bedreiging. Dat is herkenbaar voor veel slachtoffers, zoals blijkt uit de verhalen die tijdens de jaarlijkse Week tegen Pesten in Nederlandse scholen worden gedeeld. Angst en eenzaamheid worden een deel van wie Jochem is; zijn schoolprestaties dalen, hij trekt zich terug en zijn blik wordt steeds troebeler.

Gevolgen op Lange Termijn

Het boek laat zien dat pesten geen ‘onschuldig plagen’ is. Gaandeweg wordt duidelijk dat Jochem tekenen van depressie vertoont: hij slaapt slecht, eet nauwelijks en wordt overmand door uitzichtloze gedachten. Uiteindelijk wordt het Jochem teveel. Carry Slee schuwt het zwaarste thema niet en maakt invoelbaar hoe pesten kan leiden tot suïcidale gedachten en zelfs de dood. Uit cijfers van het Trimbos-instituut blijkt dat slachtoffers van pesten op scholen in Nederland vaker kampen met psychische klachten. Toch zoeken ze zelden hulp, vanwege schaamte of het gevoel dat ‘niemand zal luisteren’. Dat maakt preventie en signalering levensbelangrijk.

De Verantwoordelijkheid van Volwassenen

Jochems ouders zijn in het boek met andere dingen bezig en hebben het niet in de gaten. Die onwetendheid zien we ook terug in de praktijk: als leerlingen met klachten thuiskomen, worden die te vaak afgedaan als puberaal of als tijdelijke dip. Leraren en schoolleiding zijn vaak ‘onzichtbaar’ in het boek, net als in de realiteit op scholen waar pesten problematisch is. Het ontbreekt ze aan tijd, alertheid of middelen om signalen serieus op te pikken. Dat dit falen in communicatie desastreuse gevolgen kan hebben, is de les die Carry Slee de lezer meegeeft.

---

Deel 3: Morele en Sociale Reflectie vanuit Spijt!

Spijt, Schuldgevoel en Empathie

Een belangrijk kernpunt van het boek is het schuldgevoel bij de omstanders en in het bijzonder bij David. Zijn tweestrijd tussen loyaliteit, angst en een groeiend moreel besef is herkenbaar. Uiteindelijk rest alleen spijt wanneer de situatie niet meer ongedaan kan worden gemaakt. De machteloosheid van de klasgenoten na de climax – hun verdriet, hun besef dat ze iets hadden kunnen doen – raakt de lezer diep. Empathie en het onder ogen zien van gedeelde verantwoordelijkheid vormen de kern van deze morele les. Carry Slee reikt zo jongeren én volwassenen een spiegel aan.

Maatschappelijke Relevanties

*Spijt!* maakte bij verschijning direct veel los. Mede dankzij de verfilming is het onderwerp van pesten vol in het publieke debat terechtgekomen. Scholen ontwikkelden anti-pestprogramma’s, de Week van Respect bracht duizenden jongeren op de been, en organisaties als Pestweb en De Kindertelefoon boden laagdrempelige hulp. Het verhaal werd zelfs besproken in lessen levensbeschouwing, Nederlands en maatschappijleer; het werd aanleiding voor rollenspellen en groepsgesprekken op scholen in bijvoorbeeld Amsterdam, Zwolle en Den Bosch. Zo zien we dat literatuur als katalysator kan werken voor maatschappelijk debat en beleidsmaatregelen.

Het Belang van Communicatie en Hulp

Een belangrijk obstakel in het boek – en in het echt – is de zwijgcultuur. Pas als er openheid komt, kan hulp effectief zijn. Pestcoördinatoren, ouders, mentoren en zelfs medeleerlingen kunnen helpen, maar daar is moed en vertrouwen voor nodig. Scholen investeren inmiddels vaak in vertrouwenspersonen, kliklijnen en maatjesprojecten. Het advies is steeds: blijf praten, maak signalen bespreekbaar, en geef jongeren de ruimte om zonder angst hulp te zoeken.

---

Deel 4: Praktische Lessen en Toepassingen voor School en Jongeren

Actie door Leerlingen

Een veilige school is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Leerlingen kunnen veel doen: niet meelachen, actief negeren van pestgedrag tegengaan, en zelf steun bieden aan wie het moeilijk heeft. Sterke vriendschappen maken jongeren weerbaarder en verminderen isolement. In Utrecht werd op scholen geëxperimenteerd met buddy-systemen waarbij eerstejaars gekoppeld worden aan een ouderejaars; de resultaten zijn positief: minder meldingen van pesten en meer sociale binding.

Rol van Leraren en Opvoeders

Leraren moeten alert zijn op stille signalen: vaak afwezige leerlingen, gedragsveranderingen, of spanningen in de klas. Preventie begint met het bespreekbaar maken van gevoelens en groepsprocessen. Lespakketten als ‘KiVa’ of ‘Omgaan met elkaar’ bieden handvatten, en klassikale afspraken helpen om grensoverschrijdend gedrag in te dammen. Cruciaal is dat meldingen altijd serieus genomen worden – zonder slachtoffer of dader te veroordelen, maar met oog voor herstel en nazorg.

Ouderbetrokkenheid

Ouders spelen een onmisbare rol. Open gesprekken aan de keukentafel, vragen naar ‘het èchte verhaal’ achter schoolprestaties, en alertheid op somber gedrag zijn essentieel. Steun bieden en niet oordelen kan het verschil maken tussen stilte en openheid. In samenwerking met scholen kunnen ouders bijdragen aan een cultuur waarin pesten minder kans krijgt.

Jongeren als Sleutel tot Verandering

Het meest effectief is het betrekken van jongeren zelf bij preventie; niet als plicht, maar vanuit eigen motivatie. Via schoolprojecten, het opzetten van pestambassadeurs en deelname aan feedbacksessies ontstaat eigenaarschap. De jaarlijkse Dag tegen Pesten, waarbij jongeren zelf campagnes bedenken, laat zien dat hun stem gehoord kan worden – en daadwerkelijk tot verandering leidt.

---

Conclusie

*Spijt!* van Carry Slee is veel meer dan een rauw verhaal over een pesterij die uit de hand loopt. Het is een indringende oproep tot bewustzijn en verantwoordelijkheid voor iedereen die met jongeren werkt, leeft of opgroeit. De schrijnende voorbeelden laten zien hoe diep de wonden kunnen zijn die pesten slaat: in het slachtoffer, maar ook in omstanders en zelfs de daders zelf. De kracht van het boek schuilt in het inzicht dat ieder een rol speelt – ofwel door te pesten, of door stil te zwijgen.

Het belang van empathie, actie en betrokkenheid mag niet onderschat worden. Kleine stapjes – een opmerking, een luisterend oor, een gewetensvol ‘nee’ tegen pesterijen – kunnen het verschil maken tussen stilte en herstel. De waarschuwing van het boek is duidelijk: laat spijt niet het laatste woord zijn. We moeten met elkaar, jong en oud, werken aan een school waarin niemand buiten de boot valt. Alleen dan wordt spijt verleden tijd, en is er ruimte voor hoop.

---

Bijlage: Handige Adressen

- Kindertelefoon: 0800-0432 / www.kindertelefoon.nl - Pestweb: www.pestweb.nl - Week tegen Pesten: www.weektegenpesten.nl

Bronnen geraadpleegd: Movisie, Trimbos-instituut, Stichting Stop Pesten Nu.

---

*“Wie zwijgt, stemt toe. Alleen samen kunnen we pesten stoppen.”*

Voorbeeldvragen

De antwoorden zijn opgesteld door onze docent

Wat zijn de belangrijkste gevolgen van pesten in Spijt! van Carry Slee?

Pesten in Spijt! leidt tot diepe psychische schade, eenzaamheid en schaamte bij Jochem. Het verhaal laat zien hoe ernstig pesten het leven en welzijn van jongeren kan beïnvloeden.

Hoe wordt het slachtoffer Jochem neergezet in Spijt! van Carry Slee?

Jochem wordt voorgesteld als onzeker en kwetsbaar, buitengesloten door zijn klasgenoten. Zijn pogingen om erbij te horen mislukken en maken hem juist het mikpunt van pesterijen.

Welke lessen over pesten kunnen leerlingen en leraren uit Spijt! halen?

Spijt! benadrukt het belang van opkomen voor slachtoffers en het bespreekbaar maken van pesten. Zowel leerlingen als leraren dragen verantwoordelijkheid om het probleem tegen te gaan.

Wat is de rol van omstanders bij pesten volgens Spijt! van Carry Slee?

Omstanders zoals David kunnen pesten stoppen door in te grijpen. Hun zwijgen zorgt er echter voor dat het pesten doorgaat en als normaal wordt gezien.

Hoe verschilt de aanpak van verschillende pesters in Spijt! van Carry Slee?

Remco leidt het pesten actief, Sanne focust op sarcasme en Justin volgt meestal stilzwijgend. Elk speelt een eigen rol in de dynamiek, waardoor het pesten systematisch wordt.

Schrijf een analyse voor mij

Tagi:#pesten #carryslee #analyse